با پول نفت چه کنیم؟

رانت منابع در خدمت توسعه صنعتی

با پول نفت چه کنیم؟ 

دنیای اقتصاد- برزین جعفرتاش : با درآمد حاصل از فروش منابع طبیعی مانند نفت و گاز چه کنیم؟ این سوال یکی از مهم‌ترین و حیاتی‌ترین سوالات اقتصادی است که تا حد زیادی مسیر اقتصادی یک کشور را مشخص می‌کند. متاسفانه در ایران به دلایل مختلف درآمد حاصل از فروش منابع وارد بودجه جاری شده و تا حد زیادی صرف مخارج جاری دولت می‌شود. البته بخشی از آن هم در سال‌های اخیر به صندوق توسعه ملی (پیش‌تر حساب ذخیره ارزی) اختصاص پیدا می‌کند.

درباره نحوه مدیریت درآمد حاصل از فروش منابع دو نگاه متفاوت وجود دارد. تاکید جریان اصلی اقتصاد بر سرمایه‌گذاری این درآمد در بازارهای مالی بین‌الملی است تا از این طریق هم اقتصاد دچار بیماری هلندی نشود و هم در زمان نوسانات قیمت کامودیتی‌ها، بتوان از آن پول برای تثبیت اقتصاد کلان استفاده کرد. بزرگ‌ترین انتقاد به این رویکرد این است که این رویکرد، ریشه مشکل را که همانا وابستگی اقتصاد به درآمد حاصل از فروش منابع است حل نمی‌کند. در عوض اقتصاد دگراندیش قائل به این است که بخشی از درآمد حاصل از فروش منابع، باید صرف سرمایه‌گذاری حقیقی در داخل برای متنوع‌سازی اقتصاد و سبد صادراتی کشور شود. هاجون چانگ و امیر لِبدیوی در این مقاله این رویکرد بدیل به مدیریت رانت منابع طبیعی را توضیح می‌دهد.

گزینه‌های پیش روی دولت

در ابتدا دولت باید تصمیم بگیرد که درآمدهای حاصل از منابع را مصرف کند یا صرف سرمایه‌گذاری کند. مصرف داخلی می‌تواند به شکل مخارج بخش عمومی یا خصوصی انجام شود (از طریق یارانه سهم شهروندی، یارانه‌های کالایی و خدمات یا نظام مالیاتی). در صورت سرمایه‌گذاری، درآمدها می‌تواند تبدیل به دارایی‌های مالی یا حقیقی شود (که اگر در دارایی‌های مالی کم‌ریسک سرمایه‌گذاری شود، می‌تواند به‌عنوان پس‌اندازی برای نسل‌های آینده یا به‌عنوان ابزاری برای حفظ ثبات مالی استفاده شود؛ همان‌گونه که توسط دولت شیلی، صندوق پولای بوتسوانا و صندوق بازنشستگی نروژ انجام شد). اگر درآمدهای حاصل از منابع در دارایی‌های حقیقی سرمایه‌گذاری شوند، می‌توانند در بخش عمومی یا خصوصی باشد (برای مثال از طریق اعتبارات یارانه‌ای، یارانه‌های تولید و صادرات یا کاهش بدهی دولت).

این تصمیمات دلالت‌های مهمی برای راهبرد توسعه