نقطه‏‏‏‌کور صنعت فولاد

بنگاه‌های چینی‏‏‏‌ ۱۶ برابر بنگاه‌های ایرانی تولید می‌کنند

نقطه‏‏‏‌کور صنعت فولاد

مقیاس تولید، مساله مهمی است که در فضای سیاستگذاری اقتصادی ایران ابدا جدی گرفته نمی‌شود، بااین‌حال هر نوع حرکت برای تحول صنعتی کشور صرفا از مسیر توسعه صنایعی شکل خواهد گرفت که در مقیاس اقتصادی و در سطح بنگاه‌های رقیب جهانی ظاهر شوند. نگاهی به آمارهای تولید فولاد در مهم‌ترین واحدهای صنعتی جهان نشان می‌دهد بزرگ‌ترین بنگاه‌های ایران در بخش تولید فولاد تنها حدود ۷ تا ۸ درصد مقیاس بزرگ‌ترین بنگاه جهان تولید می‌کنند. موضوعی که موجب‌شده تا نه‌تنها قیمت تمام‌شده فولاد ساخت ایران اقتصادی نباشد، بلکه در صورت حذف یارانه‌های انرژی حتی زیان‏‏‏‌آور نیز باشد. رده‏‏‏‌بندی استیل‏‏‏‌دیتا نشان می‌دهد بزرگ‌ترین واحد تولید فولاد ایران در حالی چهل‌و دومین کارخانه تولید فولاد جهان است که گروه چینی بائو بزرگ‌ترین واحد تولید فولاد است. گروه ایرانی نیز در حالی در سال‌حدود ۱۰‌میلیون‌تن فولاد تولید می‌کند که مجموع تولید گروه چینی بائو بیش از ۱۳۰ میلیون‌ تن فولاد در سال‌است.

گروه تولید فولاد وطنی در مقایسه با بزرگ‌ترین سازنده فولاد در هند یعنی گروه آرسلور میتال تنها حدود 15‌درصد یا یک ششم مقیاس دارد که این موضوع به‌خوبی فاصله فنی، اقتصادی و مالی این دو بنگاه را به نمایش می‌گذارد. در این فهرست فاصله بنگاه‌های ایرانی از مهم‌ترین بنگاه‌های تولید فولاد جهان چشمگیر است. برای نمونه فولادسازی در ایران با شکافی چشمگیر نسبت به همین صنعت در کره‌جنوبی کار خود را پیش می‌برد. داده‌های تولید فولاد شرکت پوسکو در سال‌2023 نشان می‌دهد این بنگاه فولادی حدودا 4‌برابر بزرگ‌ترین واحد فولاد وطنی تولید دارد.

این عدد در مقایسه ژاپن و ایران حتی بالاتر است؛ به‌طوری که گروه ژاپنی نیپون حدود 4.5‌برابر بزرگ‌ترین بنگاه فولاد ایران تولید دارد. وضعیت 45بنگاه برتر جهان در سال‌2023 از منظر میزان تولید به عینه مشخص‌شده و به‌خوبی فاصله ما با جهان و عقل متعارف صنعتی را به نمایش می‌گذارد. به راستی چرا چنین است و این وضعیت چه تبعاتی برای فولادسازی در ایران در پی داشته‌است؟ این گزارش قصد دارد برخی از مهم‌ترین ابعاد  علمی این موضوع را از منظر اقتصادی و فنی باز‌کند.

  •  فولادسازان ایران و مقیاس تولید صنعتی

صنعت فولاد ایران که با مشکلات و چالش‌های بسیاری روبه‌روست، در سطح مقیاس با مشکلات جدی دست و پنجه نرم می‌کند. بسیار شنیده شده که واحدهای جدیدالتاسیس این بخش نه در سطح‌میلیون که در حد چند صدهزار‌تن تاسیس و افتتاح می‌شوند. فاجعه وقتی به بار می‌آید که در نتیجه سیاست‌های مختلف که قصد دارند صنعتی‌شدن، توسعه زنجیره در بالادست و پایین‌‌‌‌دست یا چالش اکتشاف و استخراج معدنی را حل کنند، این مقیاس به مانعی بزرگ در مسیر توسعه کشور تبدیل می‌شود. واحدهای کوچک و ریزمقیاس که عمدتا از طریق فشارهای سیاسی تاسیس شده‌اند، با اختلال در فرآیند تامین مواد اولیه معدنی، فضای کار را برای واحدهای بزرگ‌تر که به سطح مقیاس نزدیک هستند، سخت کرده و عملا امکان بهبود بهره‌‌‌‌وری را در کل بخش از بین می‌برند. تجارب جهانی کشورها نشان می‌دهد تنها زمانی واحدهای صنعتی موفق